Năm 2019, nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của người Dao Đỏ tại các huyện Na Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa, Hàm Yên và Sơn Dương (tỉnh Tuyên Quang) đã chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự vinh danh xứng đáng cho những giá trị văn hóa độc đáo và tinh hoa sáng tạo mà quần áo dân tộc Dao Đỏ mang lại, góp phần khẳng định vị thế của họ trong bức tranh văn hóa đa sắc màu của Việt Nam.
Ngày nay, quần áo dân tộc Dao Đỏ không chỉ đơn thuần là trang phục mà còn là biểu tượng sống động của bản sắc văn hóa. Đồng bào Dao Đỏ ở nhiều địa phương vẫn tự tay làm ra những bộ trang phục cầu kỳ và diện chúng trong các dịp lễ trọng của đời người như lễ tết, cưới hỏi, ma chay, hay các nghi lễ cấp sắc quan trọng. Nhiều thế hệ nghệ nhân vẫn kiên định giữ gìn và truyền dạy cho lớp trẻ những công đoạn tỉ mỉ của việc may, thêu, và trang trí trang phục truyền thống, đảm bảo rằng những giá trị quý báu này sẽ không bị mai một.
Nghệ thuật trang trí trên quần áo dân tộc Dao Đỏ có từ lâu đời, thể hiện sự tài hoa, tinh tế và thẩm mỹ cao của người Dao. Những hoa văn, họa tiết trên trang phục gắn liền với truyền thuyết về con long khuyển mình rồng ngũ sắc, là biến thân của Bàn Hồ (tổ tiên của người Dao Đỏ) đã cứu nước của Bình Vương khỏi sự hủy diệt của Cao Vương. Chính vì vậy, quần áo dân tộc Dao Đỏ rất cầu kỳ, từ cách cắt khâu, tạo hình hoa văn đến việc sử dụng màu sắc trang trí. Trang phục nhất thiết phải có đủ năm màu cơ bản: đỏ, trắng, vàng, xanh, chàm hoặc đen, tượng trưng cho những yếu tố thiêng liêng và mang ý nghĩa sâu sắc trong tín ngưỡng của người Dao.
Để bảo tồn nghệ thuật trang trí trên quần áo dân tộc Dao Đỏ, nhiều địa phương hiện nay đã và đang thực hiện các khảo sát, hỗ trợ cộng đồng thông qua việc khuyến khích người dân truyền nghề cho thế hệ sau. Đồng thời, họ cũng khai thác những giá trị văn hóa này để phục vụ phát triển du lịch cộng đồng, giúp quảng bá bản sắc dân tộc và tạo sinh kế cho người dân. Tiêu biểu có thể kể đến xã Vũ Nông (huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng), xã Ngọc Phái (huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn), cùng với các địa phương tại Tuyên Quang – nơi được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Quần áo dân tộc Dao Đỏ không chỉ đơn thuần là trang phục mà còn là tấm gương phản chiếu lịch sử, nhân sinh quan, thế giới quan và mối quan hệ của cộng đồng với thiên nhiên, cuộc sống. Mỗi hoa văn, mỗi đường kim mũi chỉ đều ẩn chứa những triết lý sống nhân văn, khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trang phục truyền thống của người Dao Đỏ góp phần làm nên bản sắc văn hóa tộc người, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời là kho tàng tri thức dân gian đặc sắc, phản ánh tư duy, sự hiểu biết về thiên nhiên, xã hội, những triết lý sống cao đẹp, óc sáng tạo và trình độ mỹ thuật đỉnh cao của người Dao Đỏ trong cuộc sống.
